İnsanlık tarihi boyunca kötülüğü hep deforme olmuş suratlarla, karanlık dehlizlerde yaşayan canavarlarla ya da masallardaki gaddar karakterlerle özdeşleştirdik. Kendimizi bu şekilde rahatlattık; çünkü canavar uzaktaydı, bizden farklıydı ve kolayca ayırt edilebilirdi. Ancak modern dünya bize çok daha sarsıcı, kabullenmesi güç ve soğuk bir gerçeği fısıldıyor: Çok yanıldık.
Nazi Almanyası’nın karanlık sayfalarına, insanlığın gördüğü en organize vahşetlere tanıklık etmiş ünlü düşünür Hannah Arendt, tarihe geçen o meşhur tespitiyle ezberleri bozmuştu: “Kötülüğün Sıradanlığı.”
Arendt’e göre dünyadaki en büyük kitlesel kötülükleri yapanlar, gözü dönmüş sadistler veya canavarlar değildi. Onlar; sadece terfi etmek isteyen, kurallara harfiyen uyan, yukarısı tarafından “başarılı” bulunmaktan başka bir gayesi olmayan, son derece sıradan memurlardı.
Bu yeni nesil “sıradan katiller” için bir insanın hayatını karartmakla, önlerindeki sıradan bir evraka imza atmak ya da sisteme veri girişi yapmak arasında hiçbir fark yoktur. Onlar, vicdanlarını ve iradelerini bağlı oldukları otoriteye teslim ettikleri için, gece yatağa yattıklarında asla suçluluk duymazlar. Kendi özgün cümleleriyle değil, kendilerine ezberletilen hazır sloganlarla konuşurlar.
Kötülük, toplumları bir anda gaddarlaştırarak değil; yaşanan adaletsizliklere, hukuksuzluklara ve yalanlara adım adım alıştırarak, kitleleri duyarsızlaştırarak zafere ulaşır. Toplum bu uyuşmayı fark ettiğinde ise genellikle çok geç kalmıştır.
Dışarıdan bakıldığında her şeyi ele geçirmiş, sarsılmaz ve ebedi görünen “korku imparatorlukları” aslında kendi içlerinde devasa bir kırılganlık barındırır. Bu sistemlerin çöküşü sadece bir temenni ya da polyannacılık değil; sistemin doğasından kaynaklanan kaçınılmaz bir sondur.
Kötülüğün hakim olduğu rejimler, yapıları gereği öylece durarak var olamazlar. Tıpkı bir bisiklet gibidirler; durdukları an devrileceklerini bildikleri için sürekli vites büyütmek, harekette kalmak zorundadırlar. Bu hareket enerjisini ise ancak sürekli yeni krizler, yeni düşmanlar ve bitmek bilmeyen gerilimler üreterek sağlarlar. Dış düşmanlar tükendiğinde içerideki düşmanlara, onlar da bittiğinde kendi içlerindeki “hainlere” sarılırlar. Kendi kuyruğunu yiyen bir yılana (Ouroboros) dönüşen bu sistemler, en sonunda içeriden çürür. Çünkü hiçbir toplumsal bünye, bu denli yüksek bir gerilimi sonsuza kadar taşıyamaz.
Baskı mekanizmaları ne kadar kusursuz, dişliler ne kadar tıkır tıkır işliyor görünürse görünsün, tiranların ve sıradan zalimlerin asla hesap edemediği felsefi bir bariyer vardır: Doğumsallık.
Arendt’in bu kavramla vurguladığı gibi, insan doğasını tamamen uyuşturmak, onu %100 öngörülebilir bir robota dönüştürmek imkansızdır. Dünyaya gelen her yeni zihin, sisteme doğan her yeni nesil, bu dünyaya tahmin edilemeyen yepyeni bir başlangıç potansiyeli ve eylem kapasitesi getirir.
İşte bu yüzden, insanların nerede ve nasıl bir refleks göstereceği asla tam olarak öngörülemez. Hiç hesapta olmayan, karanlığın tam ortasından yükselen tek bir “Hayır!” çığlığı, o en heybetli görünen iskambil şatolarının bir anda yerle bir olmasına yeter de artar bile.
Unutmayın; kötülük ne kadar organize olursa olsun, insanlığın doğasındaki o “öngörülemeyen özgürlük kıvılcımını” asla tamamen söndüremeyecektir.
Kaynak: Instagram adresi : (itsayseser)
